• info@legal85.com
  • 0 212 215 20 10 pbx
  • Astoria Kempinski Towers A Kule Kat: 22 No:2201

Makaleler

Tek Satıcılık Sözleşmelerinde Portföy Tazminatı

Ece Akkaya Alhan

a) Tek Satıcılık Sözleşmesi nedir?

Tek satıcılık sözleşmeleri, Türk mevzuatında açıkça düzenlenmemiş, ancak ticari hayatta sıkça kullanılan, Doktrin ve Yargıtay içtihatlarında da yer bulan sözleşme tipidir.

Tek satıcılık sözleşmesi; Borçlar Hukukunda düzenlenen, isimsiz sözleşme türleri arasında yer alan, özellikle ticari hayatta ve bu nedenle de rekabet hukukunda sıkça karşılaşılan sözleşme türlerindendir. Bu sözleşme ile yapımcı (sağlayıcı), ürünlerinin tamamını veya bir kısmını belirli bir coğrafi bölgede inhisari olarak satmak üzere sadece tek satıcıya gönderme yükümlülüğünü, buna karşılık tek satıcı da sözleşme konusu malları kendi adına ve kendi hesabına satarak bu malların sürümünü arttırmak için faaliyette bulunma yükümlülüğünü üstlenir( A., A.S.: Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XII, Y. 2008, sayı 1-2, s. 3 ). [1]

 

b) Portföy Tazminatı nedir?

Tek satıcılık sözleşmesi süresi boyunca tek satıcının, faaliyetleri neticesinde edinmiş olduğu müşteri çevresi, sözleşme ilişkisinin sona ermesiyle sağlayıcıya devredilmektedir. Böylece; sağlayıcı, tek satıcı tarafından oluşturulan bu müşteri çevresinden ekonomik menfaat sağlamaya devam etmektedir.

Tek satıcının emeği ile oluşturduğu müşteri çevresinden, sözleşmenin sona ermesiyle birlikte sağlayıcının yararlanmaya devam etmesi neticesinde, tek satıcının sağlayıcıdan talep edebileceği bu tazminat “Portföy Tazminatı” olarak adlandırılmaktadır. Yine Portföy tazminatı, doktrinde ve Yargıtay içtihatlarında ‘’Müşteri tazminatı’’ veya ‘’Portföy akçesi’’olarak da adlandırılmaktadır.[2]

Portföy tazminatı kavramında yer alan ‘’portföy’’ kelimesi, yukarıda da bahsetmiş olduğumuz gibi ‘’müşteri çevresi’’ anlamını taşımaktadır. Tek satıcı ve sağlayıcı arasında akdedilen sözleşme devam ettiği sürece, hem tek satıcı hem de sağlayıcı, tek satıcı tarafından oluşturulan bu müşteri çevresinden ekonomik menfaat sağlamaktadırlar.

Bununla birlikte; tek satıcılık sözleşmesinin sona ermesiyle, tek satıcının oluşturduğu müşteri çevresi sağlayıcıya devredilecek olup, sağlayıcı herhangi bir emek harcamaksızın tek satıcının emeği neticesinde sahip olduğu bu müşteri çevresinden kazanç sağlamaya devam edecektir.

c) Portföy Tazminatına Hak Kazanma Koşulları Nelerdir?

Tek satıcının, sağlayıcıya sağladığı menfaat karşılığı sözleşme sona erdiğinde 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 122/1. Maddesi uyarınca;

  • Sağlayıcı, tek satıcının bulduğu yeni müşteriler sayesinde, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra da önemli menfaatler elde ediyorsa,
  • Tek satıcı, sözleşme ilişkisinin sona ermesinin sonucu olarak, onun tarafından işletmeye kazandırılmış müşterilerle yapılmış veya kısa bir süre içinde yapılacak olan işler dolayısıyla sözleşme ilişkisi devam etmiş olsaydı elde edeceği ücret isteme hakkını kaybediyorsa,
  • Somut olayın özellik ve şartları değerlendirildiğinde, ödenmesi hakkaniyete uygun düşüyorsa,

Tek satıcı, sağlayıcıdan 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 122/3. Maddesinde belirtilen şartları da taşıması durumunda uygun bir tazminat isteyebilir.

Bu noktada belirtmek isteriz ki; tek satıcının sağlayıcıdan portföy tazminatı talebinde bulunabilmesi için yukarıda sayılan tüm koşulların birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.

 

d) Portföy Tazminatı Nasıl Hesaplanmaktadır?

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 122/2. Maddesi, tek satıcının hak kazanacağı portföy tazminatının hesaplanmasında kıyasen uygulanacaktır.

Söz konusu kanun hükmüne göre; tek satıcıya ödenecek portföy tazminatı, tek satıcının son 5 (beş) yıllık faaliyeti sonucu aldığı yıllık komisyon veya diğer ödemelerin ortalamasını aşamaz. Sözleşme ilişkisi daha kısa bir süre devam etmiş ise; faaliyetin devamı sırasındaki ortalama esas alınır.

 

e) Portföy Tazminatından Feragat Yasağı:

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 122/4. Maddesi uyarınca; tek satıcının, sağlayıcıdan portföy tazminatı isteminden önceden vazgeçmesi veya bu hakkından feragat etmesi mümkün değildir.

Bu bağlamda; tek satıcı ile sağlayıcı arasında imzalanacak tek satıcılık sözleşmesinde, tek satıcının portföy tazminatından feragat ettiğine ilişkin hükümler geçersiz olacaktır.

 

f) Portföy Tazminatında Hak Düşürücü Süre:

Tek satıcılık sözleşmelerine acentelik sözleşmesine ilişkin hükümler kıyasen uygulanmakta olduğundan, portföy tazminatında zamanaşımı hususu, acentelik sözleşmesine ilişkin hükümlere göre belirlenecektir.

 

Bu kapsamda; 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 122/2. Maddesine göre; tek satıcının, tek satıcılık sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 1 (bir) yıl içinde sağlayıcıdan portföy tazminatı talebinde bulunması gerekmektedir.

Bu süre hak düşürücü süre olup sürenin sona ermesinden sonra tek satıcı, portföy tazminatı talebinde bulunma hakkını kaybetmektedir.

 

g) Sonuç:

Mevzuatımızda düzenlenmeyen ancak; ticari hayatta sözleşme serbestisi gereği sıkça karşılaşılan tek satıcılık sözleşmelerinin sona ermesi nedeniyle gerek mevzuatımız gerekse doktrinde ve Yargıtay içtihatlarında sıklıkla yer bulan portföy tazminatı bakımından, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun acentelik sözleşmesinin sona ermesine ilişkin hükümleri kıyasen uygulanacak olup ilgili kanunun 122/1 maddesinde belirtilen şartların aynı anda bulunması durumunda, yine aynı kanunun 122/4. Maddesinde belirtilen 1 (bir) yıllık hak düşürücü süre içinde tek satıcı tarafından talep edilebilir.

Önemle belirtmek gerekir ki; tek satıcının portföy tazminatı talebinde bulunabilmesi için tek satıcılık sözleşmesinin tek satıcı tarafından haklı nedenle feshedilmiş olması veya sağlayıcı tarafından haksız olarak sona erdirilmiş olması gerekmektedir.

 



[1] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 10.10.2019 tarihli 2017/11-143E. 2019/1055K.  Sayılı ilamı

[2] Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 2016/12570E. 2018/6010K. Sayılı ilamı