• info@legal85.com
  • 0 212 215 20 10 pbx
  • Astoria Kempinski Towers A Kule Kat: 22 No:2201
TR EN

Makaleler

MAL VARLIĞINI İLGİLENDİREN SUÇLARDA ETKİN PİŞMANLIK HÜKÜMLERİ

Lara KÖKSAL

A-Etkin pişmanlık nedir?

Etkin pişmanlık, TCK m. 168’de düzenlenmiş olup; failin, azmettirenin veya yardım edenin bir suç işlenmesinin ardından bizzat pişmanlık göstererek geri verme veya tazmin suretiyle mağdurun zararını gidererek bizzat pişmanlık göstermesidir.

TCK M. 168 - Etkin pişmanlık

(1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflâs, taksirli iflâs (…)(1) suçları tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.(1)

(2) Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm verilmezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadarı indirilir.

(3) Yağma suçundan dolayı etkin pişmanlık gösteren kişiye verilecek cezanın, birinci fıkraya giren hallerde yarısına, ikinci fıkraya giren hallerde üçte birine kadarı indirilir.

(4) Kısmen geri verme veya tazmin halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için, ayrıca mağdurun rızası aranır.

(5) (Ek: 2/7/2012 – 6352/84 md.) Karşılıksız yararlanma suçunda, fail, azmettiren veya yardım edenin pişmanlık göstererek mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı zararı, soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi halinde kamu davası açılmaz; zararın hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi halinde ise, verilecek ceza üçte birine kadar indirilir. Ancak kişi, bu fıkra hükmünden iki defadan fazla yararlanamaz.


B-Etkin pişmanlık hangi suçlarda uygulama alanı bulur?

  • Hırsızlık,
  • Mala zarar verme,
  • Güveni kötüye kullanma,
  • Dolandırıcılık,
  • Yağma,
  • Karşılıksız yararlanma,
  • Hileli iflâs,
  • Taksirli iflâs

C-Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için hangi koşulların gerçekleşmesi gerekir?

  1. TCK M. 168’de sınırlı olarak sayılan suçlardan birisinin söz konusu olması,
  2. Suçun tamamlanmış olması,
  3. Failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek geri verme veya tazmin suretiyle mağdurun zararını gidermesi,
  4. Zararın hüküm verilmesi aşamasına kadar giderilmiş olması.

D-Teşebbüs aşamasında kalan suçlar bakımından etkin pişmanlık hükümleri uygulanır mı?

  • Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için suçun tamamlanmış olması gerektiğinden teşebbüs aşamasında kalan suçlarda etkin pişmanlık hükümleri uygulanmaz. Bunun gibi fail kendi isteğiyle icra hareketlerini yarıda bırakır veya suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önlerse bu durumda TCK m. 168 değil, TCK m. 36 “gönüllü vazgeçme” hükümleri uygulanır.

E- Zararın giderilmesi için hangi aşamadaki değer dikkate alınır? Faiz ödenmesi gerekir mi?

  • Zararın giderilmesinde suçun işlendiği sıradaki değer dikkate alınır. Suçun konusunun para olduğu durumlarda faiz ödenmesi gerekmez. Uygulamada çoğu kez, mağdur faiz ödemesinin yapılmaması sebebiyle zararının tamamen karşılanmadığını ileri sürse de hukuk yargılamasından farklı olarak ceza yargılamasında etkin pişmanlık için ayrıca faiz ödenmesi aranmadığından suçun işlendiği sıradaki değerin karşılanması ile etkin pişmanlık hükümleri uygulanır.

F- Zararın hangi aşamada giderildiği verilecek ceza indirimini etkiler mi?

  • Kovuşturma başlamadan önce zararın giderilmesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Zararın kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm verilmezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadarı indirilir.

G- Zararın kısmen giderilmesi halinde etkin pişmanlık hükümleri uygulanır mı?

  • Etkin pişmanlığın uygulanabilmesi için zararın tamamen giderilmesi gerekir. Zararın giderilmesi deyiminden anlaşılması gereken “geri verme” ya da “tazmin yoluyla” olmasıdır. Zararın kısmen giderilmesi halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması ancak “mağdurun rızasına” bağlıdır. Zararın kısmen giderilmesi halinde mağdur rıza göstermezse etkin pişmanlık hükümleri uygulanmaz. Mağdur birden fazla ise mağdurların tümünün rıza göstermesi gerekir.

H- Soruşturma ya da kovuşturma aşamasında zararın tazmin yoluyla giderilmesi konusunda mağdur ile sulh görüşmeleri yapılırken mağdurun zararın giderilmesini kabul etmemesi ya da zararın faiziyle birlikte karşılanmasını istemesi durumunda ne yapılması gerekir?

  • Mahkemeye/Savcılığa etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanılması için talep dilekçesi sunulması gerekir. Mağdur adına vadesiz TL hesabı açılması ya da zararın Mahkeme Veznesine depo edilmesi için müzekkere yazılması gerekir. Bu sürecin büyük bir dikkat ve özenle tamamlanması, açıklamanın doğru yapılması ve dosyanın içinde bulunduğu aşamaya göre Savcılığa ya da Mahkemeye sunulması gerekir. Etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanılmasının gerekip gerekmediği, dosyadaki maddi delil durumunun şüpheli ya da sanık için neyi ifade ettiği, etkin pişmanlıktan yararlanılmasının gerektirdiği durumlarda doğru zaman ve doğru usulle nasıl yapılacağı uzmanlık ve tecrübe gerektireceğinden tüm bu süreç mal varlığını ilgilendiren suçlarda uzman olan bir ceza avukatı ile birlikte yürütülmelidir.